Wynajem auta 4×4 w Gruzji – na które górskie drogi napęd na 4 koła jest konieczny?

Czy planowana trasa przez gruziński Kaukaz rzeczywiście wymaga reduktora i napędu na cztery koła, czy wystarczy podwyższone auto miejskie z solidnym prześwitem? Wybór niewłaściwego środka transportu w Gruzji rzadko kończy się wyłącznie dyskomfortem – znacznie częściej oznacza uszkodzenie miski olejowej na odludziu, odmowę wypłaty odszkodowania przez ubezpieczyciela lub konieczność zawrócenia z trasy po kilku godzinach forsownego podjazdu.

Kluczem do racjonalnego wynajmu jest odwrócenie kolejności planowania. Zamiast zaczynać od przeglądania modeli samochodów, punktem wyjścia musi być bezwzględna analiza parametrów technicznych nawierzchni, profilu wysokościowego planowanych tras oraz sezonowych warunków pogodowych. Poniższy audyt kryteriów technicznych, prawnych i terenowych pozwala krok po kroku określić realne wymagania sprzętowe przed podpisaniem umowy najmu.

Zacznij od trasy, nie od modelu auta: kiedy 4×4 w Gruzji jest naprawdę konieczne

Powszechnym błędem przy organizacji wyjazdu do Gruzji jest traktowanie określenia „auto terenowe” jako uniwersalnej etykiety. Samochody oferowane przez lokalne i międzynarodowe wypożyczalnie reprezentują skrajnie różne konstrukcje: od miejskich crossoverów z dołączanym napędem wielopłytkowym, przez utwardzone SUV-y z napędem na wszystkie koła, aż po klasyczne pojazdy ramowe ze stałym napędem 4×4, sztywnymi mostami i mechanicznym reduktorem. Zrozumienie różnic między tymi układami jest pierwszym kryterium selekcji.

Napęd 4×4, AWD, wysoki prześwit – trzy różne parametry

Samo oznaczenie typu „SUV” w formularzu rezerwacyjnym nie gwarantuje żadnych właściwości terenowych. W warunkach górskich Kaukazu decydują trzy odrębne parametry konstrukcyjne:

• Rzeczywisty prześwit poprzeczny: Odległość najniższego punktu podwozia (zazwyczaj osłony silnika, dyferencjału lub elementów zawieszenia) od nawierzchni. Na szutrowych drogach z głębokimi koleinami i luźnymi głazami bezpieczne minimum wynosi 200 mm. Miejski crossover z prześwitem 160–170 mm zawiśnie na pierwszej większej koleinie po ulewie, niezależnie od tego, ile kół jest napędzanych.
• Architektura napędu (AWD vs 4×4 z reduktorem): Napęd AWD (All-Wheel Drive) sterowany elektronicznie sprawdza się na mokrym asfalcie lub ubitym śniegu. Na stromych, kamienistych podjazdach o nachyleniu przekraczającym kilkanaście procent sprzęgło międzyosiowe w crossoverze przegrzewa się po kilkuset metrach, odłączając napęd tylnej osi. Klasyczny napęd 4×4 (często z dołączanym przodem – part-time) w połączeniu z reduktorem (biegiem terenowym Low Range) pozwala na pokonywanie stromizn z minimalną prędkością obrotową silnika, bez palenia sprzęgła i bez ryzyka przegrzania elektroniki.
• Geometria nadwozia i ochrona spodu: Kąt natarcia, zejścia i rampowy determinują zdolność auta do pokonania poprzecznych uskoków drogi i głębokich rowów odwadniających. Równie istotna jest stalowa osłona podwozia (płyta pod silnikiem i skrzynią biegów) oraz profil opon. Samochód z napędem na cztery koła wyposażony w niskoprofilowe opony szosowe w kaukaskim błocie staje się bezradny w takim samym stopniu jak zwykły sedan.

Kryterium minimum: na drogi o charakterze szutrowym z drobnym kamieniem wystarcza podwyższony prześwit i napęd na jedną oś z kontrolą trakcji. Tam, gdzie pojawiają się głębokie koleiny, wypłukane przez wodę jary oraz luźne głazy, bezwzględnym wymogiem staje się prześwit powyżej 20 cm oraz ochrona podwozia. Na odcinkach o dużym nachyleniu i niestabilnym podłożu konieczny jest stały lub sztywno dołączany napęd obu osi, wsparty przełożeniem redukcyjnym.

Cztery pytania przed rezerwacją samochodu

Przed wyborem segmentu pojazdu należy przeprowadzić formalną weryfikację planu podróży, odpowiadając na następujące pytania audytowe:

1. Jaka jest nawierzchnia na ostatnich 15–20 kilometrach każdego odcinka? Asfalt w Gruzji często urywa się gwałtownie przed wjazdem w boczną dolinę. O ile tranzyt między głównymi miastami odbywa się po dobrej jakości drogach, o tyle dojazd do pensjonatu, bazy trekkingowej czy zabytkowego monastyru nierzadko wiedzie drogą gruntową.
2. Czy trasa przecina wysoką przełęcz górską lub obszar pozbawiony infrastruktury? Na trasach takich jak przełęcz Abano (droga do Tuszetii) czy Datvisjvari (droga do Chewsuretii) awaria pojazdu oznacza wielogodzinne lub wielodniowe oczekiwanie na pomoc drogową, a błąd w manewrowaniu grozi zsunięciem w przepaść.
3. W jakim oknie kalendarzowym realizowany jest przejazd? Droga, która pod koniec lipca jest suchym, ubitym traktem szutrowym, w maju, czerwcu lub październiku bywa grząskim korytem potoku z resztkami pól śnieżnych i świeżymi osuwiskami skalnymi.
4. Jakie są realne umiejętności manualne kierowcy na wąskich półkach skalnych? Prowadzenie klasycznego auta 4×4 wymaga znajomości operowania reduktorem, hamowania silnikiem oraz precyzyjnego ustawiania kół w koleinach. Brak doświadczenia w terenie w połączeniu z ciężkim autem może być groźniejszy niż rezygnacja z wjazdu na trudny odcinek.

Szybka kwalifikacja tras

W celu usystematyzowania wymogów sprzętowych gruzińskie szlaki drogowe można podzielić na trzy jednoznaczne kategorie operacyjne.

Oceń region i sezon: drogi, na których 4×4 ma największe znaczenie

Konieczność posiadania napędu na cztery koła i reduktora nie jest cechą stałą dla całego kraju – zależy bezpośrednio od ukształtowania terenu w danym regionie, rodzaju podłoża oraz miesiąca, w którym podejmowana jest próba przejazdu. Ta sama droga w sierpniu może być do pokonania ostrożnie prowadzonym autem z wyższym zawieszeniem, podczas gdy w czerwcu lub październiku staje się pułapką nawet dla fabrycznych pojazdów terenowych.

Geografia kaukaskich tras: specyfika regionalna

Planując pętlę po Gruzji, należy przeanalizować newralgiczne odcinki w podziale na odrębne strefy geograficzne, z których każda stawia inne wymagania układowi jezdnemu:

• Tuszetia (trasa Pszaweli – przełęcz Abano – Omalo): Odcinek o długości ok. 72 km, wznoszący się na wysokość 2826 m n.p.m. Droga wąska, wykuta w łupkach ilastych i bazaltach, regularnie przecinana przez wodospady spływające bezpośrednio na trakt. Wymaga bezwzględnie reduktora (do kontrolowania prędkości na zjazdach bez przegrzewania hamulców), wysokiego skoku zawieszenia oraz opon o wzmocnionych ściankach bocznych (profil AT – All-Terrain). Miejskie SUV-y z napędem dołączanym elektronicznie ryzykują tu awarię skrzyni biegów lub utratę hamulców. ^[3]
• Górna Swanetia i Dolna Swanetia (odcinek Uszguli – przełęcz Zagari – Lentekhi): O ile odcinek Zugdidi – Mestia – Uszguli został w znacznej mierze pokryty betonem i asfaltem (choć wciąż występują tam osuwiska), o tyle trawers przez przełęcz Zagari (2623 m n.p.m.) do Lentekhi to gliniasto-kamienisty trakt z licznymi brodami rzecznymi i głębokimi koleinami po ciężkim sprzęcie leśnym. Bez blokady mechanizmów różnicowych, reduktora i prześwitu rzędu 22–25 cm próba pokonania tej trasy grozi zawiśnięciem na podwoziu lub zalaniem komory silnika.
• Chewsuretia (droga przez przełęcz Datwisdżwari do Szatili i Mutso): Droga szutrowa, podatna na zmywanie przez wezbrane potoki. Kluczowym zagrożeniem są ostre odłamki skalne oraz strome serpentyny o luźnej nawierzchni. Wymaga stałego napędu na obie osie, aby uniknąć buksowania kół na podjazdach i utraty sterowności w zakrętach.
• Półpustynia Waszlowani (południowy wschód kraju): Teren skrajnie odmienny od kaukaskich przełęczy. Brak dróg utwardzonych, jazda po wyschniętych korytach rzek (błoto po opadach, drobny, sypki piasek w lecie). Wymagany stały napęd 4×4, kompresor do obniżania i podnoszenia ciśnienia w oponach oraz bezwzględnie dwa koła zapasowe ze względu na ostre krawędzie wyschniętej gliny i skał.
• Przełęcz Goderdzi (połączenie Batumi z Achalciche przez Górną Adżarię): Odcinek między Chulo a Zarzmą to kilkadziesiąt kilometrów drogi gruntowej w trakcie wieloletniej przebudowy. Po deszczu tworzy się tam gruba warstwa lepkiego błota. Do przejazdu wystarcza solidne auto z prześwitem od 19 cm i sprawnym napędem AWD, o ile nie występują świeże osuwiska ziemne.

Wpływ okna sezonowego i anomalii pogodowych

Kwalifikacja techniczna trasy ulega drastycznym przesunięciom w zależności od daty w kalendarzu. Sezon na najwyżej położone przełęcze jest skrajnie krótki:

• Maj – czerwiec (roztopy wiosenne): Okres podwyższonego ryzyka. Przełęcze Abano i Zagari są najczęściej nieprzejezdne z powodu zwałów śniegu i lawin błotnych. Na niżej położonych trasach szutrowych spływająca woda tworzy głębokie wyrwy poprzeczne, które uniemożliwiają przejazd pojazdom o standardowym kącie natarcia. ^[1]
• Lipiec – wrzesień (optymalne okno górskie): Drogi wysokogórskie są otwarte i regularnie profilowane przez równiarki. Ryzyko wiąże się głównie z gwałtownymi, popołudniowymi burzami, które w ciągu kilkunastu minut potrafią zamienić suchy szuter w śliską maź gliniastą i drastycznie podnieść poziom wody w brodach.
• Październik (początek zimy w wysokich partiach): Pierwsze opady śniegu na wysokościach powyżej 2000 m n.p.m. potrafią odciąć powrót z Tuszetii czy Chewsuretii w ciągu kilku godzin. Od połowy października wjazd na te szlaki bez opon zimowych z agresywnym bieżnikiem, wyciągarki i łańcuchów na koła stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia i życia.

Procedura weryfikacji trasy i przygotowania auta: krok po kroku

Aby uniknąć kosztownych błędów logistycznych i sprzętowych, proces organizacji wynajmu należy przeprowadzić według poniższego protokołu:

1. Krok 1: Weryfikacja czarnej listy tras w umowie najmu. Zdecydowana większość gruzińskich wypożyczalni (zarówno sieciówek, jak i firm lokalnych) wprowadza w regulaminach bezwzględne zakazy wjazdu na określone drogi. Najczęściej na liście wykluczeń znajdują się: odcinek Uszguli – Lentekhi, droga do Tuszetii (Omalo) oraz rejon Waszlowani. Złamanie zakazu oznacza całkowite anulowanie ubezpieczenia (w tym CDW/TP), obciążenie klienta kosztami ewentualnej akcji ratowniczej oraz karę umowną (zwykle od 500 do 1500 USD). Należy zażądać od wypożyczalni pisemnego potwierdzenia, że wybrane drogi są objęte polisą.
2. Krok 2: Sprawdzenie stanu dróg w Departamencie Dróg Gruzji (georoad.ge). Przed opuszczeniem strefy zasięgu sieci komórkowej należy zweryfikować oficjalne komunikaty dotyczące zablokowania przełęczy, prac remontowych oraz wymogu stosowania łańcuchów.
3. Krok 3: Inspekcja stanu technicznego pojazdu przy odbiorze. Wizualne oględziny lakieru to za mało. W przypadku tras górskich krytyczne są elementy podwozia. Należy położyć się pod autem i sprawdzić: obecność stalowej (nie plastikowej) osłony miski olejowej, stan przewodów hamulcowych, ewentualne wycieki z mostów napędowych i reduktora oraz głębokość i typ bieżnika (opony szosowe typu HT dyskwalifikują auto z tras kategorii C).
4. Krok 4: Weryfikacja wyposażenia ratunkowego i terenowego. Prawdziwy pojazd 4×4 na trudne szlaki musi mieć na pokładzie: sprawne koło zapasowe o identycznym rozmiarze co koła na osiach (zestaw naprawczy w sprayu jest w górach bezużyteczny), podnośnik o odpowiednim skoku (fabryczny lewarek z auta osobowego nie podniesie podwyższonego pojazdu terenowego), solidną taśmę holowniczą (kinetyczną lub pas transportowy o wytrzymałości min. 5 ton) oraz kompresor zasilany z akumulatora.
5. Krok 5: Próba polowa napędów przed wjazdem w teren. Sprawdzenie działania reduktora (przełożenie 4L) oraz ewentualnych blokad dyferencjałów musi nastąpić na płaskim odcinku szutrowym w mieście odbioru auta, a nie na stromym podjeździe w górach. Przełączanie trybów w wielu starszych autach 4×4 wymaga zatrzymania, wrzucenia skrzyni biegów w pozycję neutralną (N), a czasem manualnego zapięcia sprzęgiełek w piastach przednich kół.

Checklista odbioru pojazdu przed wyjazdem na górskie szlaki

Poniższa lista kontrolna powinna zostać fizycznie odhaczona w obecności pracownika wypożyczalni podczas podpisywania protokołu przekazania:

• [ ] Stan bieżnika opon: Minimalna głębokość 5–6 mm, brak widocznych pęknięć, wybrzuszeń na ściankach bocznych oraz śladów sparciałej gumy. Oznaczenie AT (All-Terrain) wysoce zalecane.
• [ ] Koło zapasowe: Napompowane do właściwego ciśnienia roboczego, brak uszkodzeń felgi, sprawny mechanizm opuszczania (w autach, gdzie koło podwieszone jest pod bagażnikiem).
• [ ] Komplet narzędzi do zmiany koła: Sprawny lewarek dostosowany do wysokości ramy/progu, klucz do kół o odpowiednim rozmiarze nasadki, ewentualna nakładka zabezpieczająca (złodziejka) na śruby.
• [ ] Integralność podwozia: Brak wycieków oleju ze skrzyni rozdzielczej, amortyzatorów oraz dyferencjałów; obecność metalowej płyty podsilnikowej.
• [ ] Działanie skrzyni rozdzielczej: Płynne zapinanie trybu 4H (napęd na 4 koła szosowy) oraz 4L (reduktor z biegiem terenowym), brak niepokojących zgrzytów mechanicznych, gaśnięcie kontrolek ostrzegawczych na desce rozdzielczej po wyłączeniu trybu.
• [ ] Zapis w umowie dotyczący ograniczeń geograficznych: Wyraźne dopuszczenie poruszania się po planowanych trasach (np. dopisek „allowed to Tusheti/Omalo and Ushguli-Lentekhi road”).

Krytyczne ostrzeżenia operacyjne

Niezależnie od klasy wynajętego samochodu, błędy popełnione na trasie mogą doprowadzić do unieruchomienia pojazdu w warunkach bezpośredniego zagrożenia:

• Ryzyko termiczne układu hamulcowego: Zjeżdżanie z przełęczy o przewyższeniu 1500–2000 metrów wyłącznie na hamulcu roboczym prowadzi do zagotowania pł

  ynu hamulcowego i całkowitej utraty skuteczności zatrzymywania pojazdu. Na zjazdach z przełęczy Abano czy Datwisdżwari należy bezwzględnie zredukować bieg do 1 lub 2 w skrzyni manualnej bądź przełączyć skrzynię automatyczną w tryb manualny (M/L) przy zapiętym reduktorze (4L), pozwalając silnikowi na przejęcie siły hamowania.

• Zasada pokonywania brodów rzecznych: Przed wjazdem do rwącego potoku (częstego na trasie Uszguli – Lentekhi oraz w Tuszetii) należy zbadać dno pieszo w najpłytszym miejscu, sprawdzając głębokość oraz stabilność kamieni. Samochód bez snorkela (wyprowadzonego chwytu powietrza) może zassać wodę do cylindrów przy fali uderzeniowej przekraczającej linię reflektorów, co kończy się natychmiastową destrukcją jednostki napędowej (hydroblokadą). Wodę należy pokonywać ze stałą, niską prędkością na biegu redukcyjnym, tworząc przed zderzakiem tzw. falę dziobową, bez zatrzymywania się na środku nurtu.
• Reguły pierwszeństwa na półkach skalnych: Na jednopasmowych drogach kaukaskich pojazd poruszający się pod górę ma bezwzględne pierwszeństwo przed zjeżdżającym. Ruszanie z miejsca pod górę na luźnym szutrze grozi poślizgiem kół i zsunięciem w przepaść. Jeżeli mijanka znajduje się za tobą podczas zjazdu, musisz cofnąć się do bezpiecznego poszerzenia jezdni.
• Zarządzanie ciśnieniem w ogumieniu: Jazda po ostrych łupkach skalnych na fabrycznym ciśnieniu szosowym (2.3–2.5 bara) drastycznie zwiększa ryzyko przecięcia czoła i boku opony. Obniżenie ciśnienia do poziomu ok. 1.6–1.8 bara w trudnym terenie kamienistym zwiększa powierzchnię styku opony z podłożem, poprawia trakcję i pozwala gumie elastycznie opinać ostre krawędzie zamiast pękać. Po powrocie na drogę utwardzoną należy natychmiast dopompować koła do wartości nominalnych za pomocą kompresora.
• Autonomia paliwowa i brak łączności: W regionach takich jak Tuszetia, Chewsuretia czy Waszlowani nie ma stacji paliw, warsztatów wulkanizacyjnych ani zasięgu sieci komórkowych. Zużycie paliwa w trybie 4L z obciążeniem potrafi wzrosnąć do 20–25 litrów na 100 km. Wjazd w te rejony z bakiem napełnionym poniżej poziomu 100% oraz bez zapasu min. 10 litrów w atestowanym kanistrze jest błędem krytycznym.

Protokół operacyjny: co zrobić przed, w trakcie i po zjeździe z trudnego odcinka

Prawidłowa eksploatacja wypożyczonego auta z napędem na obie osie wymaga stałej dyscypliny procedur na poszczególnych etapach wyprawy:

Faza 1: Przed wjazdem w strefę terenową (ostatnia miejscowość z asfaltem)

1. Zatankuj zbiornik do pełna na markowej stacji paliw (Wissol, Rompetrol, Gulf, Socar) – w małych lokalnych punktach paliwo bywa zanieczyszczone osadami.
2. Sprawdź stan dokręcenia kół kluczem oraz skontroluj ciśnienie we wszystkich oponach, włącznie z kołem zapasowym.
3. Pobierz mapy offline w telefonie (aplikacje OsmAnd, Maps.me) – nawigacje online tracą funkcjonalność tuż za rogatkami głównych dolin.
4. Zabezpiecz bagaż w kabinie i bagażniku: na wybojach luźne przedmioty o masie kilku kilogramów stanowią bezpośrednie zagrożenie dla pasażerów.

Faza 2: W trakcie pokonywania górskiego szlaku

1. Zapinaj napęd 4×4 (4H) zanim utracisz przyczepność; reduktor (4L) włączaj przed rozpoczęciem stromego podejścia lub zjazdu, a nie w trakcie walki z poślizgiem na wzniesieniu.
2. Utrzymuj bezpieczny odstęp od poprzedzających aut (minimum 50–70 metrów) ze względu na ryzyko kamieni wyrzucanych spod kół oraz możliwość nagłego osunięcia się pojazdu przed tobą.
3. Obserwuj wskaźnik temperatury cieczy chłodzącej oraz skrzyni biegów (AT Temp) – długotrwała jazda pod górę z małą prędkością i wysokimi obrotami silnika grozi przegrzaniem jednostki, zwłaszcza przy włączonej klimatyzacji. W razie wzrostu temperatury wyłącz klimatyzację i ustaw ogrzewanie na maksimum, aby odprowadzić ciepło z nagrzewnicy.
4. Omijaj duże głazy, prowadząc na nie koło, zamiast brać je między koła – zawieszenie i opona zniosą nacisk lepiej niż miska olejowa czy obudowa dyferencjału.

Faza 3: Po powrocie na drogę utwardzoną

1. Rozłącz blokady mechanizmów różnicowych oraz tryb 4L/4H (o ile auto posiada sztywny napęd part-time) – jazda z zapiętym sztywnym napędem 4×4 po suchym asfalcie prowadzi do naprężeń w układzie napędowym, uszkodzenia reduktora i zniszczenia opon.
2. Dopompuj opony do ciśnienia szosowego.
3. Zatrzymaj auto i wykonaj inspekcję wzrokową podwozia: usuń gałęzie zaplątane w wahacze i osłony przegubów, sprawdź, czy z przewodów hamulcowych i amortyzatorów nie wycieka płyn.
4. Skontroluj felgi pod kątem obecności zaschniętego błota lub kamieni wciśniętych między tarczę hamulcową a osłonę – wywołują one silne wibracje podczas jazdy z wyższymi prędkościami.

Praktyczny test decyzyjny: ruszaj albo zrezygnuj

Zanim przekroczysz punkt, z którego zawrócenie na wąskiej półce skalnej przestanie być możliwe, przeprowadź ostateczną weryfikację warunków. Jeżeli którykolwiek z poniższych punktów kończy się odpowiedzią przeczącą, natychmiast przerwij realizację trasy i wycofaj pojazd do bezpiecznego punktu bazowego:

1. Kryterium pogodowe: Czy niebo nad granią jest wolne od chmur burzowych, a prognoza nie przewiduje opadów deszczu lub śniegu w ciągu najbliższych 6 godzin? (Opady deszczu na gliniastych zjazdach uniemożliwiają manewrowanie nawet z oponami AT).
2. Kryterium czasu: Czy pokonasz newralgiczny odcinek przed zmrokiem z zapasem co najmniej 2 godzin światła dziennego? (Pokonywanie kaukaskich przełęczy po ciemku drastycznie zwiększa ryzyko przeoczenia wyrw w drodze i spadających odłamków skalnych).
3. Kryterium sprzętowe: Czy koło zapasowe jest napompowane, podnośnik i klucz są pod ręką, a reduktor bez problemu zapina się na postoju?
4. Kryterium psychofizyczne kierowcy: Czy kierowca ma doświadczenie w jeździe manualnej/terenowej z reduktorem i nie odczuwa paraliżującego lęku przed ekspozycją na skraju kilkusetmetrowych przepaści?

W gruzińskich górach sprzęt jest jedynie narzędziem poszerzającym margines błędu. Kluczowym czynnikiem bezpieczeństwa pozostaje trzeźwa ocena warunków nawierzchniowych, bezwzględne respektowanie ograniczeń mechanicznych wynajętego samochodu oraz świadomość, kiedy należy zawrócić, zanim warunki drogowe przejmą kontrolę nad trakcją.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy na trasę do Stepancmindy potrzebny jest samochód 4×4?

Nie zawsze. Gruzińska Droga Wojenna do Stepancmindy została zaliczona do dróg standardowych, na których zwykle wystarcza samochód osobowy.

Kiedy w Gruzji potrzebny jest reduktor?

Reduktor jest potrzebny przede wszystkim na stromych, kamienistych i niestabilnych odcinkach, takich jak przełęcz Abano, trasa przez przełęcz Zagari czy droga do Szatili i Mutso.

Czy napęd AWD wystarczy na drogi szutrowe?

Na umiarkowanym szutrze i drogach mieszanych może wystarczyć auto z podwyższonym prześwitem i napędem AWD. Głębokie koleiny, luźne głazy, brody oraz duże nachylenie wymagają jednak prawdziwego auta terenowego 4×4. ^[2]

Czy do Mestii i Uszguli trzeba wynajmować terenówkę?

Odcinek Zugdidi–Mestia–Uszguli został w znacznej mierze pokryty betonem i asfaltem, choć nadal mogą występować osuwiska. Wymagania dotyczące auta zależą od aktualnego stanu drogi i planowanych dalszych odcinków.

W jakim sezonie górskie drogi w Gruzji są najtrudniejsze?

Warunki mogą być trudniejsze w maju, czerwcu i październiku, gdy pojawiają się błoto, resztki śniegu i świeże osuwiska. W sierpniu ta sama droga może być suchym, ubitym traktem szutrowym.

Źródła

• [1] Crooked Compass – Georgia Destination Information ↑
• [2] Black Sea Basin Programme / CULTOUR-BSB – Khevsureti route map ↑
• [3] Wikipedia – Abano Pass ↑